Countryside, The Future

Rem Koolhaas, wereldberoemd architect bekend van iconische stadsprojecten zoals het CCTV-gebouw in Peking, heeft zijn aandacht verlegd naar het platteland. Hij ontdekte dat het platteland niet het stabiele, onveranderlijke landschap is dat velen denken. Zijn observaties begonnen in een Zwitsers dorp, waar koeien verdwenen, boerderijen veranderden in luxe woningen en buitenlandse werknemers het onderhoud overnamen. Deze veranderingen bleken niet uniek. Overal ter wereld vond Koolhaas tekenen van een 'stille revolutie' op het platteland. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld, verschijnen gigantische datacenters van bedrijven als Amazon midden in glooiende landschappen. Deze 'witte dozen' zijn zo groot als steden, maar worden bewoond door slechts enkele duizenden mensen. In China daarentegen handhaaft de overheid actief het platteland om massale migratie naar steden te voorkomen, wat unieke woon- en leefomstandigheden creëert. Koolhaas stelt dat de stabiliteit van steden een illusie is, terwijl het platteland volop in beweging is. Hij wijst op nieuwe landbouwvormen zoals hypermoderne boerderijen met robots en traditionele methoden waarin plantencombinaties opnieuw worden onderzocht. Nederland speelt een bijzondere rol. De kennis van Wageningen en innovatieve teelttechnieken, zoals LED-verlichte kassen zonder daglicht, tonen hoe geavanceerd landbouw kan zijn. Deze nieuwe aanpak vormt volgens Koolhaas de toekomst van voedselproductie. De tentoonstelling "Countryside, The Future" in het Guggenheim-museum in New York brengt deze wereldwijde verschuiving onder de aandacht. Koolhaas ziet het platteland als een cruciaal terrein voor oplossingen tegen klimaatverandering. Hij roept op tot een herwaardering van het platteland, dat ten onrechte vaak als 'achterlijk' wordt bestempeld. Dit landschap, lang genegeerd, wordt een cruciale arena voor innovatie, duurzaamheid en misschien wel de toekomst van de mensheid.

Op naar een fossielvrije universiteit?

De beslissing van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) in 2023 om de banden met de fossiele industrie te verbreken, markeerde een belangrijk kantelpunt in het debat over de rol van universiteiten in de energietransitie. **De kern van deze keuze: geen samenwerkingen meer met fossiele bedrijven die niet aantoonbaar bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelen van Parijs.** Deze stap zette aan tot een breder debat over de positie van wetenschap, de invloed van financiering, en de rol van grote bedrijven in de transitie.   Tijdens de discussie benadrukten wetenschappers dat universiteiten geen "koekjesfabrieken" zijn, maar kritische instituten die zich moeten uitspreken over maatschappelijke kwesties. **Boeren, studenten en activisten wezen op de gevaren van "greenwashing", waarbij fossiele bedrijven de naam van universiteiten gebruiken voor eigen reputatieverbetering.** De onafhankelijkheid van de wetenschap werd als cruciaal gezien, vooral omdat sommige bedrijven wetenschap probeerden te beïnvloeden door kritische onderzoeken te ondermijnen. De financiële sector, met spelers als ING en ABP, stond voor een ander dilemma. **Moet je de fossiele industrie uitsluiten of juist beïnvloeden via samenwerking?** Banken zoals ING kozen voor een "afbouwstrategie", waarbij leningen aan olie- en gaswinning worden stopgezet tegen 2040, terwijl ABP koos voor een directe uitsluiting van fossiele investeringen. De vraag blijft of dit voldoende is om de benodigde versnelling in de energietransitie te realiseren. Universiteiten, banken en pensioenfondsen hebben een gedeelde verantwoordelijkheid om de transitie te versnellen. **Wetenschap moet onafhankelijk blijven, terwijl financiële instellingen hun kapitaal strategisch inzetten voor disruptieve innovaties.** De boodschap was duidelijk: laat regels niet van bovenaf komen, maar betrek de kennis en de kracht van onderaf.