Wednesday, November 13, 2024
Wittgenstein
Wittgenstein explore la capacité et les limites du langage pour exprimer le monde et les concepts. Son idée centrale est que le langage ne peut exprimer que des faits, des états de choses observables, et non des concepts abstraits ou métaphysiques tels que l'être, l'âme ou Dieu. Cette distinction se résume par la séparation entre ce qui peut être dit — ce qui appartient au domaine des faits logiques — et ce qui doit être montré, c’est-à-dire ce qui échappe à la description verbale et ne peut être qu’indiqué ou vécu. Le langage a des frontières intrinsèques et, selon Wittgenstein, tenter d'utiliser le langage pour parler de ce qui se situe en dehors de ses limites est un non-sens. Dire « ceci est en dehors du langage » en utilisant le langage est une contradiction, car on utilise précisément ce même outil pour tenter de décrire ce qui le dépasse. Cette incapacité à dire le lien entre le langage et la réalité — ce qui peut seulement être montré — illustre les limites mêmes de l’expression linguistique. La philosophie traditionnelle, qui cherche à formuler des vérités métaphysiques ou des essences ultimes, se fourvoie en franchissant ces limites. Par exemple, les questions comme « qu'est-ce que l'être ? » ou « qu'est-ce que la conscience ? » ne peuvent être formulées correctement, car elles ne correspondent pas à des faits du monde mais à des concepts que le langage ne peut contenir. En essayant de les exprimer, la philosophie sombre dans le non-sens, car elle tente de remplir une tâche impossible : mettre des expériences et des réalités indicibles dans la structure finie et logique du langage. Wittgenstein soutient que les énoncés qui n’expriment pas des faits sont hors du sens. Les jugements de valeur, qu’ils soient esthétiques, éthiques ou moraux, ne peuvent pas être énoncés comme des vérités du monde ; ils relèvent d’un autre domaine, celui de l’expérience vécue. Ces expériences, bien que centrales à l’humanité, doivent être ressenties et non décrites. La phrase « sur ce dont on ne peut parler, il faut garder le silence » signifie que les réalités les plus profondes — éthiques, esthétiques ou mystiques — échappent à la logique verbale et doivent être expérimentées plutôt que débattues. Ainsi, la philosophie, pour Wittgenstein, devient une thérapie du langage qui clarifie la pensée et montre ce qui peut être dit et ce qui doit être montré. Loin de dévaloriser la pensée philosophique, cela la recentre sur l’essentiel : comprendre et délimiter le champ de ce que le langage peut accomplir. Ce faisant, la philosophie cesse de prétendre résoudre des énigmes métaphysiques et se consacre à reconnaître ses propres limites, à éviter le verbiage inutile, et à voir que certaines vérités doivent être vécues, non dites.
Kant
Immanuel Kant, né le 22 avril 1724 à Königsberg (aujourd'hui Kaliningrad, Russie), grandit dans une famille modeste. Son père était sellier, et bien que la vie soit difficile, Kant témoigne plus tard de la gratitude pour l'éducation morale reçue de ses parents, en particulier de sa mère, qui éveille en lui l'amour de la nature. Après la mort de sa mère à ses 13 ans, il fréquente des écoles piétistes, qui mettent l'accent sur une foi émotionnelle. Toutefois, Kant développe rapidement un attrait pour la raison et la logique, des éléments centraux de sa future philosophie. Kant entre à l'Université de Königsberg à 16 ans, où il étudie la philosophie, la théologie, les mathématiques, et d'autres disciplines, tout en donnant des cours particuliers pour subvenir à ses besoins. Suite à la mort de son père en 1746, Kant assume des responsabilités familiales, ce qui retarde ses études. Il travaille pendant six ans comme précepteur pour des familles aisées, améliorant ainsi ses compétences sociales et continuant à développer sa pensée philosophique. Il retourne ensuite à l'université, où il commence à se faire connaître grâce à ses talents intellectuels et à ses publications, notamment sur des sujets variés comme la cosmologie dans sa Théorie du ciel. Kant devient ensuite "Privatdozent", enseignant sans salaire fixe mais rémunéré par les étudiants. Il affirme à ses élèves qu’ils n'apprendront pas à répéter des pensées, mais à philosopher par eux-mêmes. Cela renforce sa réputation et attire de nombreux étudiants à ses cours. Kant est également connu pour sa rigueur et sa routine quotidienne précise. Il suit un emploi du temps presque immuable, se levant à la même heure et sortant à la minute près pour sa promenade, au point que les habitants de Königsberg réglaient leur montre à son passage. Cette routine est marquée par son obsession pour la santé, car il était hypochondriaque et craignait les changements qui pourraient affecter sa santé.
Sa contribution majeure à la philosophie est la Critique de la raison pure (1781), qui marque un tournant dans la philosophie moderne. Kant y pose la question fondamentale de ce que nous pouvons savoir et comment. Il distingue les phénomènes (ce que nous percevons) de la réalité en soi (le "noumène"), inaccessible directement. Sa thèse révolutionne la métaphysique en affirmant que notre esprit structure la perception du monde selon des catégories a priori, comme l'espace et le temps, faisant une synthèse entre rationalisme et empirisme. Kant publie ensuite d'autres ouvrages majeurs, comme la Critique de la raison pratique et la Critique de la faculté de juger. Il devient une figure respectée à l'université, accédant même au poste de doyen. Sa vie sociale reste active, bien qu'il n'ait jamais été marié, préférant se concentrer sur son travail intellectuel. Jusqu’à la fin de sa vie, il continue à écrire, même si sa santé et sa mémoire déclinent. Kant meurt en 1804, laissant derrière lui une pensée qui influencera durablement la philosophie. Ses derniers mots, "C’est bien", concluent une vie marquée par la quête de vérité et l’analyse rigoureuse de la raison humaine.
L'étranger
"L'Étranger" d'Albert Camus est l'histoire de Meursault, un homme vivant à Alger avant l'indépendance. Le roman débute par la mort de sa mère, qui vivait dans un asile. Meursault assiste à l’enterrement sans exprimer la moindre émotion apparente, un comportement qui choque son entourage. Après les funérailles, il retrouve son quotidien et passe du temps avec Marie, une femme qu’il connaît et avec qui il entame une relation. Leur histoire est marquée par la même indifférence : quand Marie lui demande s'il l'aime, il répond avec une sincérité déconcertante qu'il ne pense pas. Meursault fréquente aussi Raymond, un voisin aux pratiques douteuses, qui le considère comme un ami. Raymond est impliqué dans des affaires violentes avec sa maîtresse, une Algérienne. Un jour, après une altercation, Raymond demande à Meursault de l’accompagner à la plage où ils croisent le frère de la maîtresse, qui cherche vengeance. La situation dégénère lorsque Meursault, oppressé par la chaleur étouffante et l’éclat insupportable du soleil, tire sur l'homme. Après un premier coup de feu, il tire encore quatre fois sur le corps inerte, sans réelle explication. Le procès qui suit ne se concentre pas sur le meurtre en lui-même, mais sur la personnalité de Meursault et son comportement jugé inhumain. Le procureur et les avocats insistent sur son indifférence lors de l’enterrement de sa mère pour le dépeindre comme un monstre sans cœur. L'absurdité du procès réside dans le fait que la société semble plus choquée par l'absence de chagrin de Meursault que par le meurtre. Cette focalisation montre que son crime principal, aux yeux de la société, est de n’avoir respecté aucune des conventions sociales attendues.
Durant son incarcération, Meursault réfléchit peu sur le passé et sur l'avenir. Il vit dans l'instant, ressentant le manque de plaisirs simples comme la liberté de fumer ou le contact physique avec Marie. Alors qu’il attend son exécution, il est confronté à un aumônier qui essaie de le convaincre de se tourner vers Dieu, mais Meursault rejette violemment cette idée. Pour lui, la vie est dépourvue de sens profond, et il refuse de masquer cette vérité par la religion ou d’autres illusions. La conclusion du roman montre Meursault acceptant sa condition et l'absurdité de l'existence. Il est apaisé à l'idée que l'univers est indifférent, comme lui. Dans ses derniers moments, il ressent une forme de bonheur en réalisant qu'il a vécu sans mensonges et en acceptant la vie telle qu'elle est, sans chercher à lui attribuer un sens qui n'existe pas L'œuvre de Camus explore la philosophie de l'absurde, la confrontation entre le besoin humain de trouver du sens et le silence du monde. Meursault, par sa sincérité radicale et son détachement, incarne l’homme qui refuse de se conformer aux attentes sociales. Sa condamnation représente le refus de la société d’accepter l’indifférence et la vérité crue qu’il représente. En mourant, il se réconcilie avec lui-même et l’univers, en acceptant l’absurdité de la condition humaine.
HANNAH ARENDT
Hoe kan overheidsbeleid minder ingewikkeld?
We staan op de drempel van een nieuw biologietijdperk
De Cruciale Rol van Eiwitten in het Lichaam en de Geneeskunde. Eiwitten zijn de bouwstenen van het leven en spelen een essentiële rol in het functioneren van elke cel in ons lichaam. Van de samentrekking van spieren tot de complexe mechanismen van DNA-replicatie, eiwitten maken een breed scala aan biologische processen mogelijk. Deze moleculen bestaan uit lange ketens van aminozuren die zich op specifieke manieren vouwen om driedimensionale structuren te vormen. Deze structuren zijn van cruciaal belang voor de functie van elk eiwit, omdat ze de interactie met andere moleculen bepalen. Een van de meest intrigerende aspecten van eiwitten is hun vermogen om te werken als 'moleculaire machines'. Deze machines, zoals myosine in spiercellen, maken beweging mogelijk door zich te binden en los te laten van andere eiwitten in een gecoördineerd proces dat energie verbruikt. Het inzicht dat eiwitten mechanisch functioneren op atomair niveau heeft ons begrip van celbiologie drastisch veranderd en opent de deur naar innovatieve medische toepassingen. Een voorbeeld dat dit principe illustreert, is het Spike-eiwit van het SARS-CoV-2-virus. Dit eiwit gebruikt zijn specifieke vorm om zich te binden aan ACE2-receptoren op menselijke cellen, een cruciale stap in het binnendringen van het virus en het veroorzaken van COVID-19. Deze eiwitinteractie kan worden gezien als een sleutel die in een slot past, waarbij de exacte driedimensionale vorm van het eiwit essentieel is voor de binding. Dit proces is recentelijk in detail bestudeerd door wetenschappers, zoals Albert Hek van de Universiteit van Utrecht, die met behulp van geavanceerde apparatuur eiwitten tot op atomaire schaal kunnen analyseren. Zijn laboratorium is uitgerust met apparaten die in enkele uren duizenden eiwitten kunnen sequencen om hun rol in de cel te bepalen. De ontwikkeling van mRNA-vaccins, zoals die tegen COVID-19, is gebaseerd op het nabootsen van natuurlijke processen waarbij cellen instructies krijgen om specifieke eiwitten te produceren. In het geval van deze vaccins bevat het mRNA de code voor het Spike-eiwit. Eenmaal in de cel, wordt het mRNA vertaald naar het Spike-eiwit, wat het immuunsysteem prikkelt om antistoffen te produceren. Deze antistoffen binden zich aan het Spike-eiwit van het virus wanneer het lichaam later wordt blootgesteld aan het virus, waardoor het virus niet langer in staat is om cellen binnen te dringen.
De kennis over eiwitten gaat echter verder dan alleen ziektebestrijding. Elke cel in ons lichaam bevat duizenden verschillende eiwitten die samenwerken om essentiële functies uit te voeren, van celreparatie tot signaaloverdracht. Deze eiwitten zijn niet statisch; ze bewegen, binden en laten los, wat een dynamisch netwerk van interacties creëert. Dit netwerk is wat ons levend houdt en ons in staat stelt om te reageren op veranderingen in onze omgeving. Eiwitten zoals de zogenaamde 'grijparmen' in de hersenen spelen bijvoorbeeld een rol in het doorgeven van signalen tussen synapsen. Dit proces is van essentieel belang voor cognitieve functies zoals geheugen en pijnperceptie. De eiwitten aan de uiteinden van synapsen moeten elkaar herkennen en zich sterk aan elkaar binden om een signaal door te geven, een interactie die wordt vergeleken met een complexe sleutel- en slotmechaniek, maar dan op een veel verfijnder niveau. Concluderend, de vooruitgang in ons begrip van eiwitten heeft ons niet alleen geholpen om ziekten beter te bestrijden, maar heeft ook bijgedragen aan de ontwikkeling van geavanceerde biomedische technologieën. Het vermogen om eiwitten op moleculair niveau te analyseren en manipuleren biedt hoop voor nieuwe therapieën en een beter begrip van ons lichaam. Het is duidelijk dat eiwitten veel meer zijn dan de 'drap' in een ei; ze zijn de stille werkpaarden van ons bestaan die het verschil maken tussen leven en dood.
Zo stal rechts de linkse stemmer
De afgelopen jaren zijn veel mensen de straat opgegaan om hun ontevredenheid te uiten, zoals bij de rellen rond de avondklok in Nederland en de bestorming van het Capitool in de VS. Dit zijn symptomen van een bredere maatschappelijke onvrede waarbij mensen zich in de steek gelaten voelen door de politiek en elite. Er is een groeiend gevoel dat burgers worden genegeerd en dat hun zorgen niet worden vertegenwoordigd door traditionele politieke structuren. Dit leidt ertoe dat sommige groepen zich wenden tot populistische bewegingen die beloven hun stem te laten horen en zich tegen de gevestigde orde keren. In Nederland is dit zichtbaar in het afnemende vertrouwen in traditionele linkse partijen en de groei van populistische bewegingen zoals Forum voor Democratie. De oorzaak hiervan ligt deels in de "diplomademocratie", waarbij politici vaak hoogopgeleid zijn en de zorgen van de lager opgeleiden onvoldoende aandacht krijgen. Dit leidt tot een gevoel van vervreemding bij een groot deel van de bevolking, die zich niet herkend voelt in het politieke beleid en de prioriteiten van de Tweede Kamer. Historici en politicologen benadrukken dat de kloof tussen de elite en het volk, tussen hoog en laag opgeleid, en tussen stad en platteland bijdraagt aan toenemende polarisatie. Ook in de VS is een soortgelijke trend te zien. De Democratische Partij, die traditioneel arbeiders vertegenwoordigde, heeft moeite om deze band te behouden. Ondertussen hebben de Republikeinen, door zich anti-elite en populistisch op te stellen, het vertrouwen van veel arbeiders weten te winnen. Dit voedt de populistische woede die ontstaat uit het gevoel van onrecht en verwaarlozing door het systeem. Het herstel van het vertrouwen in de democratie vereist dat de politiek weer verbinding maakt met alle lagen van de samenleving en de zorgen van de mensen serieus neemt. Dit betekent dat beleidsmakers moeten luisteren en openstaan voor dialoog om de kloof tussen burger en politiek te overbruggen en onvrede om te zetten in constructieve actie.
Hoe werkt het basisinkomen?
en basisinkomen wordt vaak gezien als onrealistisch en onbetaalbaar, maar er zijn sterke argumenten dat het juist op de lange termijn voordelig kan zijn. Onderzoek en praktijkvoorbeelden, zoals het experiment met de Eastern Band of Cherokee Indians in North Carolina, laten zien dat een basisinkomen veel positieve effecten heeft. De stamleden ontvingen tweemaal per jaar geld uit de opbrengsten van een casino, waardoor armoede afnam en er verbeteringen zichtbaar waren in gezondheid, opvoeding en de algemene levenskwaliteit. Dit experiment toonde aan dat de baten groter waren dan de kosten, wat het idee van “gratis geld” dat zichzelf terugverdient ondersteunt. Het idee van een basisinkomen heeft historisch gezien steun gehad van zowel liberale als conservatieve denkers. Eind jaren ‘60 en ‘70 waren veel economen en politici, waaronder Richard Nixon, overtuigd van de noodzaak ervan. Nixon beschouwde het zelfs als een belangrijk onderdeel van zijn programma om de ‘working poor’ te ondersteunen. Het basisinkomen is geen puur socialistisch idee, maar kan gezien worden als een oplossing die de verzorgingsstaat simpeler en efficiënter maakt. Het huidige systeem van toeslagen en uitkeringen is ingewikkeld, fraudegevoelig en werkt vaak demotiverend door de armoedeval waarin mensen belanden als ze meer gaan werken en daardoor toeslagen verliezen.
Een basisinkomen zou deze problemen aanpakken door alle bestaande toeslagen te vervangen met een enkelvoudige uitkering. Dit vermindert de administratieve lasten en geeft mensen de vrijheid om keuzes te maken en risico’s te nemen zonder afhankelijk te zijn van een paternalistische staat. In Alaska bestaat al een succesvol voorbeeld: burgers ontvangen een jaarlijkse uitkering uit de olie-opbrengsten, wat economische zekerheid biedt zonder de tussenkomst van de overheid. Dit laat zien dat het idee van een basisinkomen past binnen een liberaal of zelfs kapitalistisch kader, waar innovatie en vrijheid centraal staan. De belangrijkste obstakels voor het invoeren van een basisinkomen zijn ideologisch van aard. Het gaat erom het vertrouwen in burgers te herstellen en hen te erkennen als volwaardige deelnemers aan de maatschappij. Het idee van een “burgerschapsdividend” kan mensen het durfkapitaal geven dat ze nodig hebben om productiever en creatiever te zijn, wat leidt tot een verhoogde arbeidsproductiviteit en een gezondere samenleving. De zachte baten van een basisinkomen, zoals mantelzorg en persoonlijke ontwikkeling, dragen bij aan een beter leven voor iedereen. Het debat moet verschuiven van economische berekeningen op de achterkant van een sigarendoosje naar een bredere visie op welvaart en gedeelde rijkdom.


